Albert Verwey: Moderne mens

MODERNE MENS

Nu, bij een beek en frissen waterval

Landlijk te leven in geleerde kluis,

Of vliedende 't gehate stadsgedruis

Te luisteren naar den vroegen vogelschal ; —

Dan, op een markt, gevleid, gevierd, het hoofd

Omlauwerd, marmeren trappen op te gaan,

Boven 't gewoel te staan, 't gejoel dat aan

Zijn voeten stierf te drinken, 't half geloofd

En zoet-betwijfeld; — prinsen — zelf een prins —

Te ontvangen met zachtzinn'ge hoflijkheid :

Werelds, waarboven toch een hemels-heid,

iets argloos als eens dichters of eens kinds : —

Zo deed Petrarca ; en van hem tot ons
Bleef 't dubbel-beeld van den modernen mens,

Die aldoor wankt in tegenstrijd'gen wens :

Natuur en Mensheid zonder plons en frons.

Albert Verwey (1865-1937)

Uit Nalezing I (1890-1893), onderdeel van

Rondom het werk (1890-1937)

Meer poëzie van deze Nederlandse dichter die tijdens het fin de siècle leefde en werkte, kunt u vonden op onze dochtersite Tempel der Taalkunde; daar hebben De weg van taal opgenomen.

Op onze zustersite Tempel der Wijsbegeerte staat het gedicht Spinoza.

Het dagelijks leven op en rondom de Mississippi

Van nu en toen in het diepe zuiden
Alleen de Missouri is een nog langere rivier in het zuiden van Noord-Amerika dan de Mississippi, die bij velen meer bekendheid geniet dan de langere soortgenoot. Het leven op en langs de oevers van deze stroom biedt voldoende elementen voor een documentaireserie in drie delen, welke op drie achtereenvolgende avonden door Arte-televisie zullen worden uitgezonden, te beginnen op woensdag 4 augustus, tussen 19:30 uur en 20:15 uur te zien valt op de Frans-Duitse cultuurzender Arte-televisie.
Het is een serie documentaires uit 2010, die onder regie van Peter Adler zijn gemaakt voor de tweede publieke Duitse televisiezender ZDF. De film zal worden uitgezonden op het beeldformaat 16:9 in HD-kwaliteit. Een herhaling is voorzien op dezelfde zender, op woensdag 11 augustus, in de namiddag vanaf 14:00 uur.

Blues en katoenvelden
Op de avond van donderdag 5 augustus, eveneens in de vroege avondperiode, zal het tweede deel van de reeks worden uitgezonden, waarin de makers ingaan op de mijlpaal in de spontaan ontstane muziek in het land langs de rivier dat in het zuiden zo rijk is aan katoenvelden: de blues. Deze aflevering wordt eveneens een week later herhaald, op donderdag 12 augustus, tussen 14:00 uur en 14:45 uur.

Mark Twain en Elvis Presley

Is de rivier met die, voor vele groeperingen mensen magische, naam denkbaar zonder associatie naar twee heel bekende figuren van enorm uiteenlopende sfeer, welke in de titel van het derde deel van de documentaire in omgekeerde volgorde van hun bestaan aan de orde komen? Von Elvis zu Mark Twain [1] heet de aflevering, die op vrijdagavond zal worden uitgezonden, eveneens tssen half acht en het begin van de zogenoemde prime time. Een herhaling daarvan kan ook in d daarop volgende week, tussen 14:00 uur en 14:45 uur, op vrijdag 13 augustus, worden bekeken.

__________

[1] Mark Twain (1835-1910) was de schrijversnaam van Samuel Langhorne Clemens. Opvallenderwijs zijn mij nog geen berichten ter ore gekomen omtrent een Mark Twain Jaar, al was het reeds in april van dit jaar een eeuw geleden dat de schrijver is van ons is heengegaan, en daarbij komt dat hij ook buiten zijn eigen werelddeel grote vermaardheid heeft verworven met diverse van zijn, in diverse talen uitgekomen, boeken, zoals die over Tom Sawyer (1876) en Huckleberry Finn (1884).

____________

Afbeeldingen

1. Beeld uit de documentaire Am Mississippi. (Foto © Peter Adler/ZDF.)

2. De schrijver Mark Twain. (Gravure uit 1874.)

Het verschijnsel Tijd in vier keer vijftig minuten

Losse afleveringen en alle achtereen

In de week van maandag 2 augustus tot en met vrijdag 6 augustus komt het fenomeen Tijd in vier verschillende afleveringen aan bod in de programmering van het digitale kanaal Holland Doc 24. Voor de twee eerste afleveringen kan men op maandagavond terecht: tussen 20:10 uur en vervolgens tussen 22:54 en 23:44 uur. De afleveringen worden vrij snel daarop herhaald en daarop volgen eveneens snel de beide laatste afleveringen. Een herhaling van aflevering 1 zal daarbij ongetwijfeld moeten worden gezocht via elektronische gegevens met betrekking tot de zender in kwestie, aangezien de meeste gedrukte programmagidsen slechts het gebeuren tussen ongeveer 17:00 uur en middernacht opnemen.

Voor degenen, die graag zeker zijn dat zij het geheel daadwerkelijk kunnen bekijken, is er een oplossing die de zender biedt: op vrijdag 6 augustus worden al de vier afleveringen achtereen uitgezonden: tussen 16:18 uur en 19:38 uur, vier keer vijftig minuten, ingevuld door wetenschapper Michio Kaku [1].

Wetenschap en romanciers

Elk van die vier delen heeft van de maker van die serie een eigen deel-thema gekregen, die successievelijk de titels dragen: Daytime, Lifetime, Earth time, Cosmic time.
Tal van wetenschappers hebben zich al eeuwen beziggehouden met de raadselen van ruimte en tijd. Romanschrijvers hebben zich op een geheel andere manier ontfermd over het gegeven: zij hebben handig gebruik gemaakt door verhaallijnen ineen te laten vloeien en het, in ons dagelijks bestaan dominerende, lineair voortschrijdende fenomeen op tal van manieren in te voegen en aan te passen aan de eisen van het werk in kwestie, waartoe de algemeen geldende wetmatigheid nog wel eens 'geweld' wordt aangedaan en er sprake blijkt van omgekeerde evenredigheid dan wel — in het kader van de verhaallijn vereiste — synchroniciteit.

Dichters en componisten

Niet alleen wetenschappers en romanschrijvers hebben zich actief beziggehouden met het fenomeen Tijd— de ene groepering zich nuchter en rationeel houdend aan, bewijsbare, feiten volgens vaststaande regels, het andere gilde het fenomeen gebruikend voor de eigen doeleinden — maar meer nog hebben componisten en dichters dat gedaan, elk in dienst van de eigen stiel.

In de eerste categorie vinden we onder meer de Nederlander Daan Manneke (geb. 1939), die er in zijn stuk Plenum uit 1989 getuigt van stilstaande tijd, teruggaande en dan weer voortschrijdende tijd. Bij de dichters lezen we bij M. Vasalis (1909-1998) in haar gedicht Eb, opgenomen in de bundel Vergezichten en gezichten (1963), een korte maar krachtige impressie van Tijd in woorden, die samen één regel vereisen:

Er is geen tijd. Of is er niets dan tijd?

Vier hoofdlijnen
Daytime: Voor de meeste mensen is het fenomeen Tijd binnen het kader van een dagelijks verlop wel duidelij: nacht, ochtend, middag avond, mede ingegeven door de aanwezigheid, respectevelijk afwezigheid, van de zon.
Lifetime: Het subjectieve element van het verschijnsel Tijd komt niet alleen, maar vooral aan de orde als men ouder wordt, aangezien het dan niet zelden voorkomt dat de indruk ontstaat dat de tijd sneller gaat, al ligt het voor de hand dat dit objectief niet juist kan zijn. De vraag die zich dan opdringt, is: wat precies is veroudering en kan dat proces worden stopgezet?

Earth time: Het derde onderdeel — Earth Time — gaat over de bijkans onbevattelijke ouderdom van onze planeet, helemaal in verhouding tot de relatief korte periode waarin de mens zich op dit ondermaanse (voort)beweegt.
Cosmic time: De laatste aflevering van het vierluik staat in het teken van de vraag Wat is tijd?

Hoe kan de werking ervan worden verklaard? Is daaraan een begin en eventueel een einde?

__________

[1] Michio Kaku (geboren 1947), is een Amerikaans wetenschapper: theoretisch fysicus, gespecialiseerd in de snaartheorie, en met nadruk op de zogeheten string field theory; voorts is hij futuroloog.

__________

Afbeelding: De Amerikaanse geleerde Michio Kaku.

Catalaans parlement verbiedt stierenvechten

Schrijdt de beschaving weer een klein stapje voort?
Aan het begin van het NOS-Journaal van 12:00 uur hedenmiddag meldde Jeroen Tjepkema dat het Catalaanse parlement ongeveer op dat moment zou moeten stemmen over een verbod op stierenvechten. Deze mededeling werd gevolgd door enkele stemmen van burgers en van één direct betrokkene. Een man op leeftijd vond het een belachelijke zaak, omdat het nu eenmaal een eeuwenoude traditie zou zijn, een jonge vrouw daarentegen was de mening toegedaan dat het al heel lang verboden zou moeten zijn want dat het argument van traditie volstrekt onzinnig is. Een rasploert in tenue van torero sprak de geesteszieke woorden dat het bij stierenvechten om kunst zou gaan. Moge de eerstvolgende stier uitzonderlijk glansrijk van deze extremistische barbaar winnen. Als je het soort mannetje een halve seconde ziet, dan besef je aan de uitzonderlijke opgeblazenheid reeds dat het om een gaat om iemand met een zeer instabiele persoonlijkheid.
Voordat Jeroen Tjepkema overging tot het thema Weer kwam hij nog even terug op het verwachte verbod, dat direct tevoren door het Catalaanse parlement was aangenomen. Een verbod op stierenvechten voor geheel Spanje is daarmee op zich nog niet dichterbij gekomen, aangezien in de Spaanse hoofdstad de wetten uit Catalonië niet dwingend kunnen worden opgelegd. Helaas. Maar een, zij het laat, verbod van het Catalaanse parlement lijkt de beschaving weer een klein beetje op te stuwen in de juiste richting.

Nieuwste Sherlock Holmes-reeks op BBC One-tv

Nieuwe 'vertaling'
Zondag 25 juli presenteert BBC One-television de eerste aflevering van drie van een nieuwe Sherlock Holmes-reeks op basis van de inmiddels een eeuw oude verhalen over de — nog altijd beroemdste en, jawel, meest legendarische — detective aller tijden, geschreven door de arts, historicus, spiritualist, beroepsmatige querulant en kampioen ingezonden stukken-schrijver — en nog zoveel meer — Arthur Conan Doyle (1859-1930).

Deze nieuwe serie — die simpelweg Sherlockheet, stamt uit het brein, en vervolgens uit de pen, van Steven Moffat (geboren 1961). De eerste aflevering — welke tussen 22:00 uur en 23:30 uur onze tijd zal worden uitgezonden — is getiteld A study in pink. [1]

De kennismaking
De gewonde soldaat John Watson keert in 2010 terug uit Afghanistan en komt in contact met een geniale figuur, die een mesmeriserende uitstraling heeft. De man blijkt op zoek te zijn naar een huisgenoot, en verder komt aan het licht dat hij detective is, luisterend naar de naam Sherlock Holmes.

In de voornaamste rollen worden we geconfronteerd met Martin Freeman (geboren 1971) in de rol van Doctor Watson, Benedict Cumberbatch (geboren 1976) als de indrukwekkende speurder hoogstdezelve, en met Rupert als Inspector Lestrade.

Vraagtekens?

Als twee mannen samen op zoek zijn, worden er al snel (meestal ingehouden) vragen gesteld, en dus komt het thema homoërotiek reeds aan de orde voordat de eerste aflevering van Sherlock het televisietoestel in de huiskamer heeft bereikt. Ongetwijfeld worden er nog altijd vragen gesteld, zelfs als twee mannen met enige regelmaat samen worden gesignaleerd, maar — al zou men het bijna niet geloven gezien de enorme agressiviteit waaronder ons dagelijks leven gebukt gaat — heel wat minder dan een halve eeuw geleden.
In de laatste BBC News-uitzending van vrijdag 23 juli werd Steven Moffat aan de tand gevoeld over zijn nieuwste product en werd ook dit thema aangesneden. Nee, vond de auteur, de beide heren waren niet "gay", al zou je ze best eens wat vrolijk willen zien. In die opvatting wordt Moffat bijgestaan door de hoofdrolspeler Benedict Cumberbatch.  Hij ziet de verhouding tussen de beide heren meer als een "bromance". Vooruit dan maar: al dan niet bewuste homofobie speelt in het geheel van het maatschappelijke gebeuren een heel wat grotere rol dan we op het eerste gezicht zouden vermoeden, en het feit dat bij de geringste aanleiding daarover zelfs in een zo door de actualiteit ingevuld programma als BBC News het een discussiepunt moet worden, geeft al aan dat het thema nog steeds verre van geaccepteerd is in de dagelijkse realiteit. En daarom nog maar eens de stelling: in alle persoonlijke contacten tussen mensen — en daar horen de heren der schepping nu eenmaal ook bij — speelt homoërotiek een rol, al zal die in de meeste gevallen niet leiden tot een seksueel rollenspel.

De zich hierover uitgesproken hebbende betrokkenen bij de serie Sherlockzien het allemaal liever gekwalificeerd als "echte mannenvriendschap". Binnen de Sherlock Holmes cultus is de beschaving kennelijk nog net niet voldoende voortgeschreden. Het zij zo.

Eigentijds
Op een ander, niet vereist, maar evenmin op voorhand af te wijzen, punt is de figuur Shrlock Holmes, samen met de hem omringende wezens en situaties, wel ontwikkeld, maar dat is te danken/wijten aan degene(n), die hem en de zijnen onder handen hebben genomen voordat de invulling in de praktijk gestalte heeft kunnen krijgen. Terugkeer van Watson uit Afghanistan geeft al aan dat er sprake is van een eigentijds jasje — al had men in vroeger tijden eveneens uit dat land kunnen terugkeren, vooropgesteld dat men er eerst was heen gereisd. Net als dat met opera's en toneelstukken uit de dagen van weleer gebeurt, kunnen we (de) roemruchte daden van de meesterspeurder en zijn somtijds ietwat naïeve huis- en deelgenoot, reisgenoot en meer van zulks — 't is warempel net Herenleed — thans in een 'setting' anno 2010 meemaken. Drie keer anderhalf uur. Is die 'pilot' van zestig minuten eigenlijk ooit den volke vertoond?

__________

[1] Het eerste Holmes-verhaal draagt de titel A study in scarlet. Dat pink in de nieuwe versie zal wel mede bedoeld zijn als (vette) knipoog. (Hopelijk niet al te vet.)

____________

Afbeeldingen1. Auteur van de oorspronkelijke Sherlock Holmes avonturen Sir Arthur Conan Doyle

2. Schrijver van de televisieserie Sherlock, Steven Moffat (foto uit 2008).

(Wordt vast wel vervolgd)

Vereeuwigd door foto-grootmeester Yousuf Karsh

In de twintigste eeuw zijn tal van vooraanstaande figuren uit de wereld der beeldende kunsten, politici en Hollywood-sterren, alsmede uitnemende wetenschappers min of meer legendarisch geworden. 

Dat adjectief heeft echter als gevolg van misbruik veel aan waarde ingeboet als gevolg van de slechte omgang ermee, die tot stand is gekomen door de aanwezigheid van een onmatige hoeveelheid televisieproducties, die een eigen waardesysteem hanteren, waarbij de (relatieve) waardeloosheid tot maatstaf is verheven. Zo kan het gebeuren dat u vijfderangs detective-series aangeprezen hoort worden met het begrip legendarisch. Neen, we noemen daarvan zelfs niet één van al die reeksen welke volstrekt ten onrechte dat predikaat hebben gekregen.
De prominenten welke, vooral in de middelste periode van de twintigste eeuw reeds een bijzondere status hadden — zoals Winston Churchill (1874-1965), J.F. Kennedy (1917-1963), Albert Einstein (1879-1955) en Grace Kelly (1929-1982) en Humphrey Bogart (1899-1957) — kregen nog meer aandacht wereldwijd, en mede daardoor tevens die legendarische status — toen fotograaf Yousuf Karsh monumentale portretten van hen had gemaakt. De fotograaf zelf geniet echter heel wat minder faam dan zijn kunstzinnige producten.
De aflevering Fotograaf Yousuf Karsh schrijft geschiedenis van het NPS-programma het uur van de wolf wordt op vrijdag 9 juli uitgezonden op Nederland 2.
Volgens planning zal de documentaire om 23:20 uur beginnen en eindigen in de nacht op zaterdag 10 juli omstreeks 00:20 uur. Leven en werk van de uitzonderlijke artiest met de camera worden daarin in de schijnwerpers gezet.
____________
Afbeeldingen
1. Acteur Humphrey Bogart in zijn wereldvermaarde pose, gefotografeerd door Yousuf Karsh.
2. Fotograaf Yousuf Karsh in 1991, gefotografeerd door Harry Palmer.

De Zuid-Afrikaanse jeugd en het fenomeen opera

Niet alleen plebejisch vermaak
Hoewel Zuid-Afrika momenteel wereldwijd in het centrum van de belangstelling staat vanwege vulgair vermaak dat met cultuur niet het geringste, maar met Cultus alles, te maken heeft, mogen we niet vergeten dat er in dat laagst gelegen gedeelte van het werelddeel Afrika ook nog andere dingen plaatshebben. Daarover kunt u zich — en als u van klassieke muziek houdt, wilt u dat wellicht ook maar al te graag — laten informeren door op donderdag 8 juli te kijken naar het programma Terzake dat 's avonds tussen 20:00 uur en 20:40 uur zal worden uitgezonden door het tweede, Nederlandstalige Belgische televisienet Canvas.

In die aflevering van het actualiteitenprogramma kunt u kennismaken met de meest veelbelovende operastemmen van de nieuwste lichtingen in Kaapstad. Deze worden gevolgd tijdens een reis door het land met de bedoeling zoveel mogelijk jongeren te laten kennismaken met het fenomeen klassiek muziektheater. Dat wordt gedaan door middel van voorstellingen en workshops. Het liefst zien de initiatoren dat degenen die ermee in aanraking komen, meer dan alleen passieve interesse voor het muzikaal-dramatische gebeuren binnen dat fenomeen bij te brengen. Wil zeggen hen zodanig te prikkelen dat ze na die kennismaking ook voorstellingen zullen blijven bezoeken en niet hun belangstelling zullen beperken tot 'thuisconsumptie' via radio, televisie en/of de verschillende vormen van beeld- en geluidsdragers.
Terzake wordt gewoonlijk in de nachtelijke uren nog enkele keren herhaald.
__________
Afbeelding: Blik op Kaapstad, vanaf de Tafelberg.