De boulevard Nevski Prospekt in Sint Petersburg

Achtergronden
Op woensdag 23 december heeft Arte-televisie, de tweetalige cultuurzender, tussen 19:00 uur en 19:45 uur de film Alte Pracht und neuer Glanz op het vroege avondprogramma staan. Die film behandelt de historische en hedendaagse betekenis van één der — eveneens internationaal — bekendste straten: de Nevski Prospekt van de Russische stad Sint Petersburg, de hoofdstad van het oude Rusland tot aan de Revolutie van 1917.
De drieënveertig minuten durende film van Dagmar Wittmers werd dit jaar gerealiseerd voor het tweede Duitse publieke net dat die de film aan Arte-tv beschikbaar gesteld heeft. De rolprent, die zal is voorzien van stereofonisch geluid, zal worden uitgezonden op het beeldformaat 16:9, zal worden herhaald op donderdag 7 januari, 's ochtends om 09:10 uur en op zaterdag 9 januari om 06:00 uur in de ochtend.

Nikolaj Gogoljs visie

Nikolaj Gogolj (1809-1852) beschrijft het in zijn verhaal De Nevski Prospekt [1] in de bundel Arabesken of Petersburgse Vertellingen uit de jaren 1835-1842. In de vertaling van CharlesB. Timmer (1907-1991) verschenen bij G.A. van Oorschot te Amsterdam, begint het verhaal zo:

Geen straat die de Newski Prospekt te boven gaat, in ieder geval niet in Petersburg: voor die stad betekent zij alles. Waar blinkt de parel aller boulevards in onze hoofdstad al niet door uit? Ik ben ervan overtiigd dat geen van onze bleekneuzige klerkjes in Petersburg zijn Newski Prospekt zou willen ruilen voor alle heerlijkheden van de wereld. En niet alleen de jongeman van vijfentwintig met zijn fiere knevel en zijn jas die hem als aangegoten zit, maar zelfs de heertjes met peper en zout in hun baard en een schedel zo glad als een biljartbal, zelfs die zijn verrukt over de Newski Prospekt. En dan de dames! O, wat de dames aangaat, die zijn helemaal weg van de Newski Prospekt.

. . . . .

__________

[1] Aangezien de derde letter van het Cyrillische alfabet in het Nederlands zowel de W als de V vertegenwoordigt, is het mogelijk dat u dergelijke woorden en namen zowel met de V alsook met de W kunt tegenkomen. Tegenwoordig zijn we echter bijna allen afgestapt van de W en wordt inmiddels de voorkeur aan de V gegeven.

____________

Afbeeldingen
1. De Nevski Prospekt in Sint Petersburg. (Foto: Anna Grün/Dagmar Wittmers.)

2. De schrijver Nikolaj Gogolj. Potloodtekening van ongeveer 1840.

Culturele kaalslag in de Bondsrepubliek begonnen

Naar dezer dagen bekend werd via een actualiteitenrubriek die via de televisie wordt uitgezonden, is de culturele kaalslag in de Bondsrepubliek Duitsland begonnen. Miljoenen worden bezuinigd, en de verantwoordelijken hopen dit zo geruisloos mogelijk — zonder direct voetlicht — te kunnen realiseren. Daarom vallen de meeste klappen daar waar geen massaprotesten te verwachten zijn: bij individuele kunstenaars of kleine groeperingen. Verder worden door de staat allerlei ingrepen gebezigd waardoor de deelstaten of de gemeenten worden opgezadeld met de gevolgen ervan en veelvuldig niet de hiaten kunnen opvullen.
Maar wat moet een stad zonder bibliotheek of museum. Niet alleen voor de bewoners van zo'n stad en de directe omgeving is een eventuele ingreep van die omvang een slag in het gezicht. Bij het ontbreken van een museum van enig niveau zal het aantal bezoekers aan zo'n stad ook afnemen, en dat heeft weer heel directe gevolgen voor de omzet van, in eerste instantie, de middenstand.

Nu weten we reeds dat hier en daar het plaatselijke theater moet worden gesloten, festiviteiten zijn afgelast en een Nibelungen-Festival waarvoor al enige tijd reclame wordt gemaakt, is eveneens van de baan.

Dat de rekening vor het smijten met miljarden als gevolg van de bankencrisis en alle daaruit voortvloeiende ellende — wereldwijd — binnen niet al te lange tijd zou worden gepresenteerd, was duidelijk, en de vrees dat dit in eerste instantie zou worden verhaald op de cultuur en op de mensen met de kleinste beurs, was evenzeer duidelijk. "Eine neue Politik" valt nergens te bespeuren.
Nederland zal direct na de verkiezingen in het voorjaar van 2010 ongeveer dezelfde maatregelen nemen.

Belastingbeloften

Ergens moeten de door de nieuwe Duitse zwart-gele regeringscoalitie aangekondigde belastingverlagingen, voor 2010 vandaan komen, en altijd weer blijkt dat het eerste waarop moet worden bezuinigd, de bedragen voor cultuur zijn. In de Süddeutsche Zeitung van hedenochtend kan men echter alweer lezen dat sommige weinig verdienenden vanaf 2010 nu juist meer belasting moeten gaan betalen. Maar op het glunderend verkondigde heil dat de leiders van ons oostelijk gelegen buurland blijven de mensen met een kleine beurs hopen; velen van hen zullen bedrogen uitkomen.
In ARD's Morgenmagazin verklaarde de voorzitter van de Bund der Steuerzahler dat er alleen van belastingverlaging sprake kan zijn als de bureaucratie wordt teruggedrongen. De afwikkeling van zaken tussen de regering en de diverse administratieve instellingen van de deelstaten en gemeenten of vanuit de deelstaten naar de gemeenten kan zes miljard euro goedkoper. Dat kan deels worden gebruikt om de staatsschuld te verminderen en om de belastingen enigszins te verlagen.

Een deel daarvan zou men echter ook kunnen gebruiken om de kaalslag binnen de cultuur van het huidige Duitsland tegen te gaan.

Imagine... Over het bezitten van kunst

Dinsdag 1 december presenteert BBC Two in de reeks programma's met de titel Imagine. . . de aflevering Own art — een titel met een dubbelde bodem, als we naar de betekenis ervan kijken, die zowel eigen kunst, alsook kunstbezit kan zijn. Tal van Britten met een gemiddelde of zelfs kleine beurs kopen tegenwoordig kunst — die vanaf honderd pond beschikbaar is, en zorgen daarmee voor een — zij het kleine — revolutie.
Met de humoristische titel Boer zoekt kunst verwijst Ilse van der Velden in een bijdrage in de VPRO-Gids van deze week naar een — onbegrijpelijkerwijs zeer populair— Nederlands tv-programma, en ook daar weer treffen we een dubbele bodem aan: naast die verwijzing naar Boer zoekt vrouw, komt er in de reportage — die tussen 23:35 uur en 00:25 uur in de nacht op woensdag 2 deember (onze tijd) zal worden uitgezonden, een varkensboer aan het woord komt, die vertelt hoe hij tot waardering van kunst is gekomen, hoe hij een selectie maakt alvorens te besluiten wat te kopen, en wat het aangekochte stuk en kunst in het algemeen voor hem betekent.

Datzelfde is het geval met een fabrieksarbeider en een politieagent.

Roger Scruton over het belang van schoonheid

Afscheid van schoonheid
In een documentaire die BBC Two Television op zaterdag 28 november — tussen 22:00 uur en 23:00 uur onze tijd — zal uitzenden, treedt de Engelse filosoof Roger Scruton op de voorgrond om het belang van het fenomeen schoonheid aan een nader onderzoek te onderwerpen. Scruton poneert de stelling dat de beeldende kunsten, de architectuur en de muziek in de twintigste eeuw het tot aan die tijd geldende postulaat van de schoonheid hebben laten varen en daarvoor in de plaats de lelijkheid hebben laten prevaleren.

Zo'n tamelijk algemene, en in nogal absolute bewoordingen gesteld lijkende, bewering behoeft beslist enige nadere uitleg. Wellicht is het alleen al daarom een goede gedachte om maar eens te luisteren naar datgene wat die conservatieve filosoof Roger Scruton, die in 1944 werd geboren, nu precies bedoelt.
Zeven van de ongeveer dertig boeken die Roger Scruton heeft geschreven, zijn in het Nederlands vertaald; het laatste, Waarom cultuur belangrijk is, in 2007.

Wie zijn de helden die het klimaat moeten redden?

Twee voorlopers?
Tijdens de topontmoeting tussen VS-president Barack Obama en de Indiase premier Singh, gisteren op het Witte Huis in Washington werden vele akkoorden en andere overeenkomsten getekend. Eén daarvan was de afspraak dat men zoveel mogelijk zal ondernemen ter stimulering van het gebruik van schone energie. Dat is één van de gebeurtenissen op grote schaal, die wellicht enige invloed ten faveure van een beter klimaat op onze planeet zullen zorgen, althans, indien niet allerlei ambtelijke molens binnen de betrokken regeringen van de beide grote staten tal van goede zaken zullen frustreren.
Het is echter geenszins een vrijbrief voor diegenen in de particuliere sector — binnen huishouding, school of werk — om dan maar in figuurlijke zin met de armen over elkaar te gaan zitten.

In de tweedelige populair-wetenschappelijke documentaire Helden des Klimas, waarvan de eerste helft hedenavond door het tweede publieke Duitse ZDF televisienet zal worden uitgezonden — en op donderdag 25 november deel 2; beide keren tussen 22:15 uur en 23:00 uur — komt de vraag aan de orde hoeveel een individu kan bijdragen, of dat dit slechts de taak is van (grote) bedrijven en regeringen.

De beide afleveringen zullen worden uitgezonden in het kader van de programmaserie Abenteuer Wissen extra.
__________

Afbeelding: De Indiase premier Manmohan Singh.

Edvard Munchs uitbeelding van de Spaanse Griep

Tweevoudige actualiteit
Nu er de laatste tijd — vrijweldag in, dag uit — zoveel te doen is om de Mexicaanse griep en de daarbij behorende parafernalia in medische en algemeen-maatschappelijke zin, is het wellicht goed om nog even terug te blikken op de zogenoemde Spaanse Griep die in 1919 de wereld heeft geteisterd en miljoenen slachtoffers heeft gemaakt. Eén van de beeldend kunstenaars die de werking van de Spaanse griep in één van zijn schilderijen heeft vastgelegd, is de Noor Edvard Munch (1863-1944), die toch al gevoelig was voor de negatieve kanten van het dagelijks leven.

De actualiteit verbindt deze twee fenomen: enkele dagen geleden is bekend geworden dat er reeds maanden geleden opnieuw een van de meesterstukken van Munch uit een galerie in Oslo is gestolen.

Meer daarover en over deze grondlegger van het expressionisme is te vinden in een artikel dat heden op het Nederlandse fin de siècle cultuurweblog All art is quite useless van Rond1900.nl is opgenomen.

__________

Afbeelding: Edvard Munch — Spaanse Griep met zelfportret 1919.

Portret van een duizendpoot: Vaclav Havel

"De camera houdt van Havel, die in wat voor omstandigheden ook nooit antipathie zal opwekken," is één van de terechte mededelingen over de voormalige, tevens laatste president van Tsjecho-Slowakije, die meteen de eerste president van Tsjechië werd: Vaclav Havel (*1936). Het is een zin uit een van de Terzijdes in de VPRO-Gids voor deze week, waarin dagelijks enkele programma-onderdelen summier nader worden belicht

Of Vaclav Havel zelf ook veel van de camera gehouden heeft, zal wellicht in het gefilmde portret blijken. Dat zal worden uitgezonden in de serie VPRO-Import. Het is een ruim twee uur durende film geworden, die net voor middernacht, om 23:55 uur, begint, en tot 02:05 uur in de nacht op donderdag 19 november duurt.

Jarenlang heeft een camerateam deze man gevolgd in al zijn doen en laten. Commentaar wordt er niet gegeven, dat betekent dus dat in directe bewoordingen ons niet zal worden medegedeeld wat de man uiteindelijk vond van het feit dat men hem met meerdere mensen zo lang heel dicht op de huid heeft gezeten. Hij heeft daarvoor echter toestemming gegeven als direct gevolg van het besef dat zijn bestaan in geen enkel opzicht alledaags is geweest. Presidentiële ijdelheid of een uiting van zelfverheerlijking van de veelzijdige man, die naast zijn schrijverschap en zijn periode als dissident zelf in staat werd gesteld om een betere politiek direct gestalte te geven.
In de loop van de week is deze documentaire ook te zien op het digitale themakanaal Holland Doc 24. Voor de exacte uitzendtijden kunt u het beste de website van het themakanaal in kwestie raadplegen.